20 Eylül: Ruhi Su ve Sıdıka Su – Bir Türkünün İçinde İki Ömür

20 Eylül: Ruhi Su ve Sıdıka Su – Bir Türkünün İçinde İki Ömür

Türkan Doğan

Ruhi Su ile Sıdıka Su’nun hayatı bize şunu söylüyor: Bir ömür iki insan arasında paylaşılabilir; ama gerçek bir sanatçının sesi, halkına karıştığı andan itibaren artık yalnızca kendisine ait değildir.

✍️ Türkan Doğan

Bazı insanlar ölür ve hayatları bir tarihin içine yerleşir. Bazıları ise öldükten sonra bile yaşamaya devam eder; çünkü geride yalnızca bir isim, birkaç fotoğraf, birkaç kitap bırakmamışlardır. Bir ses bırakmışlardır. Bir halkın acısını, sevincini, yoksulluğunu, öfkesini, aşkını ve umudunu taşıyabilecek bir dil bırakmışlardır.

Ruhi Su da böyle bir insandı. Onu yalnızca bir sanatçı olarak anlatmak, onun hayatının asıl anlamını eksiltmek olur. Çünkü Ruhi Su’nun hayatı, sanat ile halkımız arasındaki o büyük mesafenin kapanabileceğini gösteren uzun ve bedeli ağır bir yürüyüştü.

1912’de Van’da başlayan hayatı, daha çocuk yaşta yetimlikle, yoksullukla ve memleketin sert gerçekliğiyle karşılaştı. Sonra Ankara Devlet Konservatuvarı’nda şan eğitimi aldı, opera sanatçısı oldu. Fakat onun asıl sesi, Anadolu’nun türkülerinde kendisini buldu. Klasik müziğin eğitiminden geçmişti ama halkın sesinden hiçbir zaman uzaklaşmadı.

Tam tersine, aldığı eğitimi halkın türkülerine taşıdı. Türküyü yalnızca güzel söylenmesi gereken bir ezgi olarak görmedi; onun içinde yaşayan insanı, o insanın tarihini, yoksulluğunu, direncini ve dünyaya bakışını aradı.

Belki de Ruhi Su’yu Ruhi Su yapan en önemli şey buydu. O, türküyü geçmişte kalmış bir folklor malzemesi olmaktan çıkardı ve yeniden yaşayan insanların arasına koydu. Pir Sultan’ın sözünde bir halkın itirazını, Dadaloğlu’nun sesinde başkaldırıyı, Köroğlu’nun türküsünde zulme karşı duran insanı, Nâzım Hikmet’in şiirlerinde ise başka bir dünyanın mümkün olduğuna inanan insanın umudunu gördü.

Onun için sanat, toplumdan uzak bir güzellik değildi. Sanatın güzelliği, insanın hayatına dokunduğu yerde anlam kazanıyordu.

Bu nedenle Ruhi Su’nun hayatına baktığımızda, sanat ile mücadelenin birbirinden ayrılmadığını görürüz. 1952 yılında tutuklandığında, Sansaryan Han’ın karanlığında ağır işkenceler gördüğünde de türküler onun hayatından çekilmedi. Hapishane, onun sesini susturmak için kullanılan bir mekâna dönüştürülmek istenmişti; fakat bazen insanın elinden özgürlüğünü alabilirsiniz, sesini değil. Ruhi Su’nun hayatında hapishane yalnızca bir baskı mekânı değil, aynı zamanda insanın kendi sözünü koruma mücadelesinin de bir parçası oldu.

Ve tam o yıllarda Sıdıka Su’nun hayatı Ruhi Su’nunkiyle daha derinden birleşti.

Sıdıka da tutuklandı. Aynı siyasal soruşturmanın içinde hapsedildi. Onların ilişkisi, dışarıdaki sıradan hayatların alışkanlıklarıyla kurulmuş bir ilişki değildi. Aynı düşüncenin, aynı mücadelenin ve aynı türkünün içinden geçerek birbirlerini buldular. Hapishane koşullarında evlendiler. Bu nedenle Ruhi Su ile Sıdıka Su’nun hikâyesini yalnızca bir aşk hikâyesi olarak anlatmak da eksik kalır. Onların sevgisi, hayatın bütün zorluklarına rağmen birbirinin yanında durmanın, aynı dünyaya inanmanın ve aynı bedeli göze almanın sevgisiydi.

Belki de onların aşkını asıl anlamlı kılan şey buydu: Birbirlerini yalnızca iyi günlerde değil, hayatın en ağır zamanlarında seçmiş olmaları.

Ruhi Su dışarı çıktığında hayat kolaylaşmadı. İşsizlik, baskı, yasaklar, dışlanma ve siyasal engeller peşini bırakmadı. Ama o yine türküler söyledi. Çünkü bazı insanların elinden mesleğini alabilirsiniz, sahnesini kapatabilirsiniz, radyodaki sesini susturabilirsiniz; fakat halkıyla kurduğu bağı elinden alamazsınız. Ruhi Su, tam da bunu yaptı. Kendisine kapatılan her kapının karşısında başka bir ses yolu buldu.

Türküleri çoğaldı. Konserleri çoğaldı. Dostlar Korosu doğdu. Yıllar boyunca yüzlerce türküyü derledi, yorumladı ve gelecek kuşaklara taşıdı. Nâzım Hikmet’in şiirlerini besteledi. “Seferberlik Türküleri ve Kuvay-ı Milliye Destanı” ile şiirin, müziğin ve halkın tarihinin birbirine nasıl bağlanabileceğini gösterdi. “Mahsus Mahal” gibi eserleri ise yalnızca bir dönemin değil, Türkiye’de hapishanenin, ayrılığın ve hasretin ortak duygusuna dönüştü.

Sonra Türkiye’nin karanlık dönemlerinden biri geldi.

12 Eylül.

Sokağın susturulduğu, insanların tutuklandığı, hapishanelerin büyüdüğü, düşüncenin baskı altına alındığı yıllar. Ruhi Su o sırada zaten ağır bir hastalıkla mücadele ediyordu. Tedavi için yurtdışına çıkabilmesi meselesi bile başlı başına bir mücadeleye dönüştü. Sanatçı dostları, aydınlar ve yakınları girişimlerde bulundu. Sonunda yurtdışına çıkmasına izin verildi ama artık hastalığı çok ilerlemişti.

20 Eylül 1985’te Ruhi Su’yu bu dünyadan yitirdik.

Fakat onun ölümü, o dönemin koşullarında yalnızca bir sanatçının ölümü olmadı.

Cenazesi, 12 Eylül sonrasının en dikkat çekici kitlesel buluşmalarından birine dönüştü. İnsanlar Zincirlikuyu’ya yalnızca bir sanatçıyı uğurlamak için gitmedi. Onun sesinde kendilerine ait bir şey bulmuş insanlar, baskının bütün ağırlığına rağmen bir araya geldiler. Çünkü Ruhi Su’nun sesi yalnızca Ruhi Su’nun sesi değildi artık. Bir halkın sesiyle birleşmişti.

Ve ölümünden sonra bile rahat bırakılmadı.

Mezarının başına dikilen cam anıt kurşunlandı. Bir insanın bedeni toprağın altında yatarken bile onun adına duyulan öfke mezar taşına kadar uzandı. Cam kırıldı, anıt zarar gördü. Fakat o saldırının asıl ironisi şuydu: Kurşun camı kırabiliyordu ama Ruhi Su’nun söylediği türküleri kıramıyordu.

Çünkü bazı sesler bir bedene ait değildir.

Bir kez halkın içine karıştığında artık sahibinden daha uzun yaşarlar.

Ruhi Su’nun ardından Sıdıka Su kaldı.

Fakat Sıdıka Su’yu yalnızca “Ruhi Su’nun eşi” diye anmak, bir kadının kendi hayatına ve emeğine yapılabilecek en büyük haksızlıklardan biri olur. Sıdıka Su onun eşi olmanın ötesinde, onun yoldaşıydı. Hapishaneyi paylaşmış, aynı düşüncenin bedelini ödemiş, aynı hayatın zorluklarından geçmiş bir kadındı. Ruhi öldükten sonra da onun sesini, kitaplarını, kayıtlarını, eserlerini ve kültürel mirasını korumak için yıllarca mücadele etti.

Bir insanın ölümünden sonra geride bıraktığı eserleri korumak bazen görünmeyen bir emek ister. Konser salonlarında alkış yoktur bunun. Sahne ışıkları yoktur. Gazetelerin manşetleri yoktur. Ama bir arşivin başında yıllarca uğraşmak, kaybolan kayıtların peşine düşmek, kitapları yeniden yayımlatmak, unutulmak üzere olan bir sesi yeni kuşaklara taşımak da başlı başına bir mücadeledir.

Sıdıka Su bunu yaptı.

Bu yüzden Ruhi Su ile Sıdıka Su’yu birlikte anmak, yalnızca iki insanın sevgisini anlatmak değildir. Aynı zamanda bir sanat mirasının nasıl korunduğunu, bir insanın ölümünden sonra onun sesinin nasıl yaşatıldığını ve bir kadının sevdiği insanın ardından nasıl kendi hayatını onun bıraktığı kültürel emanete adadığını anlatmaktır.

Onların hikâyesinde bizi ilgilendiren bir başka şey daha var.

Ruhi Su bize türkünün yalnızca müzik olmadığını öğretti.

Türkü, bir toplumun kendisi hakkında söylediği sözdür. Yoksulun arşividir, işçinin sesidir, köylünün hikâyesidir, hapishanedeki insanın duvarları aşan nefesidir. Bir toplumun yazılı tarihinin dışında kalanların kendilerini var etme biçimlerinden biridir. Bu nedenle Ruhi Su’nun yaptığı şey, yalnızca türkü söylemek değildi. O, halkın sözünü sanatın içine taşıdı ve o sözün değerini yükseltti.

Belki de bu yüzden hâlâ Ruhi Su’yu konuşuyoruz.

Çünkü onun bıraktığı miras birkaç plaktan, birkaç kitaptan, birkaç konserden ibaret değil. O miras, sanatçının toplum karşısındaki sorumluluğuna dair bir düşüncedir. Halkın türküsünü küçümsememek, onu geçmişin süsü olarak görmemek, onun içinde yaşayan insanı görmek ve sanatın insanla bağını hiçbir zaman koparmamak demektir.

20 Eylül.

Ruhi Su’nun ölümünün üzerinden yıllar geçti.

Sıdıka Su da artık onun yanında.

Ama onların hikâyesine baktığımızda ölümün bazı hayatlar için son olmadığını görüyoruz. Çünkü geride bırakılan şey yalnızca bir hatıra değilse, insanlar öldükten sonra da yaşamaya devam ederler.

Bir yerde bir saz çalınır.

Bir koro Ruhi Su’nun türkülerini söyler.

Bir genç insan onun sesini ilk kez duyar.

Bir başka insan “Mahsus Mahal”i dinler ve yıllar önce söylenmiş bir türkünün kendi hayatına dokunduğunu hisseder.

İşte o anda Ruhi Su yeniden doğar.

Sıdıka Su’nun yıllarca koruduğu o emanet yeniden bir insana ulaşır.

Ve biz bir kez daha anlarız ki baskılar geçer, yasaklar değişir, iktidarlar gelir ve gider, duvarlar yıkılır, mezarların üzerindeki camlar kurşunlanır; fakat halkın söylediği türkü, eğer bir kez insanların yüreğine yerleşmişse, artık onu hiçbir kurşun susturamaz.

Ruhi Su bize bir ses bıraktı.

Sıdıka Su o sesi korudu.

Bizim sorumluluğumuz ise o sesi yalnızca anmak değil, anlamaktır.

Çünkü onları anmak, geçmişe bakıp bir sanatçının hayatını hatırlamak değildir. Sanatın kimin için yapıldığını, türkünün kimin sesini taşıdığını, sevginin yalnızca iki insan arasındaki bir duygu değil, aynı zamanda zor zamanlarda birbirinin yanında durabilme cesareti olduğunu yeniden düşünmektir.

Ruhi Su ile Sıdıka Su’nun hayatı bize şunu söylüyor: Bir ömür iki insan arasında paylaşılabilir; ama gerçek bir sanatçının sesi, halkına karıştığı andan itibaren artık yalnızca kendisine ait değildir.

O ses hepimizin olur.

Saygıyla.

19/09/2026

• 

  Özgür Platform | Yazarlar

  “Nesini Söyleyeyim Canım Efendim:” Abuzer Karakoç’un Ardında Kalan Ses

  TarAlevi Haber Ağı 13 Eylül 202613 Eylül 2026

  Abuzer Karakoç’u yalnızca bir türkücü olarak anlatmak, onun hayatına ve bıraktığı kültürel mirasa haksızlık olur. O, Anadolu’nun ozanlık geleneğinden gelen; sözü sazla, sazı hayatla buluşturan bir insandı. Arguvan’ın türkülerinde duyduğumuz o kendine özgü ses, yalnızca bir yöre ezgisi değildi. O ezgilerin içinde yoksul köylünün hayatı, toprağın dili, emeğin karşılığı, sevdanın yarası ve insanın dünyaya karşı […]

• 

  Özgür Platform | Yazarlar

  12 Eylül Bitmedi: “Postalın Yerini Takunya Aldı”

  TarAlevi Haber Ağı 11 Eylül 202611 Eylül 2026

  Darbeler yalnızca tanklarla yapılmaz. Bazen postal çıkarılır, yerine başka bir ayakkabı geçirilir. Yüzler değişir, kelimeler değişir, yöntemler değişir; fakat toplumu susturma, itaat ettirme ve farklı olanı ezme anlayışı başka biçimlerde yaşamaya devam eder ✍️ Türkan Doğan 12 Eylül, biten değil, süren bir tarihtir. 46 yıl önce bugün, sabaha karşı tankların paletleriyle bir ülkenin üzerine çöken […]

• 

  Özgür Platform | Yazarlar

  Sevgili Nikola Tesla’ya…

  TarAlevi Haber Ağı 4 Eylül 20269 Eylül 2026

  Ben Fransa’ya geldiğimde seni yanıma alamadi. Bunun kolay olduğunu sanma Nikola… İnsan sevdiği bir candan ayrılırken, onu kime bıraktığından çok, kendi içinde ondan nasıl ayrılacağını düşünüyor. ✍️ Türkan Doğan Sevgili Nikola Tesla, Bazı ayrılıklar vardır, insan onları anlatmaya başladığında kelimeler yetersiz kalır. Çünkü ayrıldığın yalnızca bir canlı değildir; onunla birlikte bir evden, bir zamandan, bir […]

• 

  Özgür Platform | Yazarlar

  Bir Ömrün Türküsünü Birlikte Söylemek: Sena ve Umut’a…

  TarAlevi Haber Ağı 30 Ağustos 202630 Ağustos 2026

  Bütün bunların ardından Sena ile Umut’un düğününe baktığımda, karşıma yalnızca bugünün güzel telaşı çıkmıyor. Uzun bir yolun başlangıcını görüyorum. Grup Yorum’un yıllar boyunca taşıdığı türküler gibi, onların da kendi hayatlarında zamanla demlenecek bir hikâyenin ilk sayfasını görüyorum. ✍️ Türkan Doğan “Sena ve Umut’a…” “Sevdanın izni olmaz, sevdaya yasak koyanın dünyada yeri olmaz.” Adnan Yücel’in dizelerinden […]

• 

  Özgür Platform | Yazarlar

  Kömür Karası, Alın Teri, Adalet

  TarAlevi Haber Ağı 27 Ağustos 202630 Ağustos 2026

  Kömür karası çıkarılır, el yıkanır, yüz temizlenir. Ama alın terinin hesabı yıkanmaz. Toprağın altında kalan canların hesabı unutulmaz. Yeryüzünde susturulmaya çalışılan her hak arayışı, başka bir yerde yeniden filizlenir. ✍️ Türkan Doğan Madenciliği anlamak için önce sese kulak vermek gerekir. Kazmanın ritmik darbesi, ardından küreğin sürtünmesi, taşın kırılırken çıkan o kısa ve sert yankı… Bunlar […]

• 

  Özgür Platform | Yazarlar

  Muzaffer İzgü: Gülmecenin Küçük Dev Çınarına Saygıyla

  TarAlevi Haber Ağı 25 Ağustos 202630 Ağustos 2026

  “Birçok yazar ilk okuduğu kitabı hatırlamaz ama asla aklımdan çıkaramadığım ve unutamadığım kitap olmuştur Define Adası. 2. sınıftan 5. sınıfa kadar emin olun en azından 350 kitap okudum. Muzaffer İzgü’yü yetiştiren kütüphane o kütüphanedir. . ✍️ Türkan Doğan Bir nesil onun kitaplarını okuyarak büyüdü. Ülkemizin en çok okunan çocuk kitapları yazarı olarak hafızalarda yer etti. […]

Alevi Haber Ağı

WhatsApp at Alevi Haber Ağı | +49 17623699769 | info@alevihaberagi.com | Web |  + postsBio ⮌

Sevgili Canlar,
Yoluna ve ikrarına bağlı her Alevi, kendisini Alevi Haber Ağı'nın doğal bir muhabiri olarak görmelidir.
Oturduğu mahallede, okuduğu okulda, çalıştığı iş yerinde, üyesi olduğu cemevinde ve yaşadığı çevrede haber değeri taşıyan her gelişmeyi; fotoğrafı, videosu veya yazılı bilgisiyle birlikte bizlere ulaştırmalıdır.
Bu çağrımız, Alevi kurumlarımızın yöneticileri ve temsilcileri için de geçerlidir.

Alevi Haber Ağı, Alevilerin sesi olmanın yanı sıra; emekten, demokrasiden, laiklikten, eşit yurttaşlıktan, kadın özgürlüğünden, gençlerin geleceğinden, doğanın ve çevrenin korunmasından yana; bütün ezilenlerin sesi olmayı sürdürecek, gerçekleri yazmaya ve kamuoyuyla paylaşmaya devam edecektir.
Gerçekler ancak birlikte görünür olur. Gerçekler yazılırken sen de katkını sun can!
Fotoğrafını çek, videonu kaydet, haberini yaz ve bize ulaştır. Çünkü Alevi Haber Ağı hepimizin ortak sesidir.

Saygı ve sevgilerimizle…
Alevi Haber Ağı

• Alevi Haber Ağı

  Grup Yorum Emekçileri 30 Eylül’de Hakim Karşısında
• Alevi Haber Ağı

  Cemal Tatar: “Aleviler Barıştan Yana; Kalıcı Barış Eşitlik ve Özgürlükle Mümkün” / Video
• Alevi Haber Ağı

  Ayfer Artan: “Aleviler Toplumsal Barış Sürecini İzleyen Değil, Aktif Bir Öznesi Olmalı” / Video
• Alevi Haber Ağı

  İsviçre’de “Yeni Bir Yüzyılda Mevcut Durum ve Aleviler” Panelleri