Ayten Kordu’dan Seyit Rıza ve Yol Arkadaşlarının İdamının 89. Yılında Dersim İçin 10 Maddelik Kanun Teklifi

DEM Parti Dersim Milletvekili Ayten Kordu, Seyit Rıza ve yol arkadaşlarının idamının 89. yılında, Dersim adının iade edilmesi, idam edilenlerin mezar yerlerinin belirlenerek cenazelerinin ailelerine teslim edilmesi ve 1937-1938 Dersim Katliamı’yla yüzleşilmesi amacıyla TBMM’ye 10 maddelik kanun teklifi sundu. Teklifte, devlet arşivlerinin açılması ve bağımsız bir “Dersim Tarihsel Hakikat ve Yüzleşme Araştırma Kurulu” oluşturulması da öngörülüyor.

AHA Haber Merkezi – DEM Parti Dersim Milletvekili Ayten Kordu, 15 Kasım 1937’de Elazığ Buğday Meydanı’nda idam edilen Seyit Rıza, oğlu Resik Hüseyin ve yol arkadaşlarının mezar yerlerinin açıklanması, Dersim’in tarihsel adının iade edilmesi ve 1937-1938 Dersim Katliamı’nın bütün yönleriyle araştırılması amacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanlığına kanun teklifi sundu.

On maddeden oluşan teklifin gerekçesinde, Dersim halkının tarihsel hakikat ve adalet arayışına dikkat çekilirken geçmişle yüzleşmenin toplumsal barışın ve demokratik bir toplumun inşası açısından taşıdığı önem vurgulandı.

Teklif, yalnızca idam edilenlerin mezar yerlerinin belirlenmesini değil, Dersim Katliamı sırasında yaşamını yitiren, kaybedilen ve zorunlu iskâna tabi tutulan kişilerin akıbetlerinin araştırılmasını da kapsıyor.

“89 Yıldır Mezar Yerlerinin Bilinmemesi Kabul Edilemez”

Kanun teklifinin gerekçesinde, 15 Kasım 1937’de Elazığ Buğday Meydanı’nda idam edilen Seyit Rıza, oğlu Resik Hüseyin (Resik Uşen / Usenê Seyid Rızay), Uşene Seydi (Seyid Hüseyin), Fındık Ağa, Hesen Ağa, Ali Ağa (Aliye Mirzê Sıli) ve Hesene İvraime Kıji’nin (Hesene İbrahim) cenazelerinin ailelerine teslim edilmediği ve mezar yerlerinin açıklanmadığı hatırlatıldı.

Seyit Rıza’nın yaşının küçültülerek, oğlu Resik Hüseyin’in ise yaşının büyütülerek idam edilmesine ilişkin tarihsel anlatımların ve belgelerin, yargılama sürecinin hukuki niteliğinin bağımsız biçimde araştırılmasını zorunlu kıldığı belirtildi.

Ailelerin yaklaşık 89 yıldır yakınlarının nerede gömüldüğünü bilmeden yaşamak zorunda bırakıldığına dikkat çekilen gerekçede şu ifadelere yer verildi:

“Bir insanın yaşam hakkı kadar ölümünden sonra insan onuruna uygun muamele görme hakkı da temel bir insan hakkıdır. Ölülerin kimliklerinin belirlenmesi, defnedildikleri yerlerin tespit edilmesi, mezarlarının korunması ve ailelerinin cenazelerine ulaşabilmesi insani, vicdani ve hukuki bir yükümlülüktür.”

Elazığ’da Bilimsel ve Adli İnceleme Yapılması İstendi

Kanun teklifinde, Seyit Rıza ve yol arkadaşlarının mezar yerlerinin belirlenmesi amacıyla infaz tutanaklarının, mahkeme dosyalarının, cezaevi kayıtlarının, defin belgelerinin, nüfus kayıtlarının, askerî ve adli arşivlerin incelenmesi talep edildi.

İdam edilenlerin cenazelerinin infaz sonrasında kimlere teslim edildiğinin, hangi güzergâh üzerinden taşındığının, nerede ve hangi koşullarda defnedildiğinin araştırılması öngörüldü.

Elazığ Buğday Meydanı ve çevresi, dönemin cezaevi ve askerî tesisleri, defin alanları ile tarihsel belgelerde işaret edilen diğer muhtemel bölgelerde bilimsel ve adli incelemeler yapılması istendi.

Mezar yerlerinin tespiti için kazı, jeofizik inceleme, antropolojik araştırma ve adli tıp çalışmalarının yürütülmesi; bu çalışmaların ailelerin ve ilgili sivil toplum kuruluşlarının katılımına açık, şeffaf biçimde gerçekleştirilmesi talep edildi.

Cenazeler Ailelerine Teslim Edilsin

Teklifte, mezar yerlerinin belirlenmesi hâlinde sonuçların öncelikle ailelere bildirilmesi, kimliklerin bilimsel yöntemlerle doğrulanması ve ailelerin talepleri doğrultusunda cenazelerin teslim edilmesi öngörüldü.

Cenazelerin yeniden defnedilmesinde ailelerin iradesinin esas alınması, yaşamını yitirenlerin inançlarına, kültürlerine ve geleneklerine uygun biçimde defnedilmelerinin sağlanması istendi.

Ailelerin talebi doğrultusunda mezarların korunması, anıt mezar veya anma alanlarının oluşturulması için gerekli idari ve teknik desteğin sağlanması da teklif kapsamında yer aldı.

Düzenlemenin yalnızca 15 Kasım 1937’de idam edilenlerle sınırlı kalmaması, Dersim Katliamı sürecinde yaşamını yitiren ve mezar yerleri bilinmeyen diğer kişilerin akıbetlerinin araştırılması için de bir başlangıç oluşturması amaçlanıyor.

“Dersim Adının İadesi Demokratik Bir Gerekliliktir”

Kanun teklifinin ilk maddesinde, 25 Aralık 1935 tarihli ve 2884 sayılı Tunceli Vilayetinin İdaresi Hakkında Kanun ile Tunceli olarak değiştirilen ilin tarihsel adı olan Dersim’in iade edilmesi istendi.

Teklifin gerekçesinde, Dersim adının yalnızca coğrafi bir bölgeyi değil, bir halkın kolektif belleğini, kültürel aidiyetini ve tarihsel varlığını ifade ettiği vurgulandı.

1879 yılında vilayet olarak teşkil edilen Dersim’in, Osmanlı idari kayıtlarında ve Cumhuriyet’in ilk yıllarına ait resmî belgelerde tarihsel adıyla yer aldığı hatırlatıldı.

Dersim adının değiştirilmesinin yalnızca idari bir işlem olmadığı belirtilen gerekçede şu değerlendirmeye yer verildi:

“Dersim adının değiştirilmesi, sadece idari bir isim değişikliği olarak değerlendirilemez. Bu değişiklik, bölgenin tarihsel kimliğinden ve toplumsal hafızasından koparılması sürecinin bir parçası olarak değerlendirilmelidir.”

Dersim adının iadesinin, devletin geçmişle yüzleşmesi ve toplumsal hafızanın onarılması açısından önemli bir adım olacağı ifade edildi.

Teklife göre isim değişikliğinin ardından kamu kurumlarının resmî kayıtları, haritalar, tabelalar, nüfus ve tapu kayıtları ile eğitim ve ulaşım belgeleri altı ay içerisinde yeni ada uygun hâle getirilecek.

Mevcut kimlikler, tapular, ruhsatlar ve diğer belgeler geçerliliğini koruyacak; yurttaşlardan herhangi bir ücret veya ek belge talep edilmeyecek.

Dersim Tarihsel Hakikat ve Yüzleşme Araştırma Kurulu Oluşturulsun

Kanun teklifinde, 1937-1938 Dersim Katliamı’nın tarihsel, siyasal, hukuki, askerî ve toplumsal boyutlarıyla araştırılması amacıyla bağımsız ve çoğulcu bir kurul oluşturulması öngörüldü.

Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren üç ay içerisinde oluşturulması istenen “Dersim Tarihsel Hakikat ve Yüzleşme Araştırma Kurulu”nun tarihçiler, hukukçular, adli tıp uzmanları, antropologlar, arşiv araştırmacıları, insan hakları uzmanları ve mağdur ailelerinin temsilcilerinden oluşması önerildi.

Kurulun kamu kurumlarından bilgi ve belge talep etme, arşivlerde inceleme yapma, tanıkların ve mağdur yakınlarının bilgisine başvurma ve bilimsel araştırmalar yürütme yetkisine sahip olması istendi.

Kurulun çalışmalarını 12 ay içerisinde tamamlayarak hazırlayacağı kapsamlı raporu TBMM’ye ve kamuoyuna sunması, gerekli görülmesi hâlinde çalışma süresinin altı ay uzatılması öngörüldü.

Devlet Arşivleri Açılsın, Gizlilik Kararları Kaldırılsın

Dersim Katliamı’yla yüzleşilebilmesi için devletin elindeki bilgi ve belgelerin erişime açılması gerektiğine dikkat çekilen teklifte, ilgili bütün kamu kurumlarının arşivlerinin araştırmaya açılması talep edildi.

Cumhurbaşkanlığı, Millî Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, İçişleri Bakanlığı, Adalet Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Devlet Arşivleri Başkanlığı başta olmak üzere ilgili kurumların ellerindeki belgelerin araştırma kurulunun erişimine sunulması istendi.

Döneme ilişkin emirlerin, raporların, yazışmaların, fotoğrafların, haritaların, infaz ve defin tutanaklarının incelenmesi öngörüldü.

Belgelerin gizlilik derecelerinin yeniden değerlendirilmesi, kamu yararı ve tarihsel hakikatin ortaya çıkarılması esas alınarak erişim engellerinin kaldırılması talep edildi.

Kayıpların ve Sürgün Edilenlerin Akıbeti Araştırılsın

Kanun teklifinde, 1937-1938 Dersim Katliamı sırasında yaşamını yitiren, kaybedilen, akıbeti bilinmeyen ve zorunlu iskâna tabi tutulan kişilerin kimliklerinin ve akıbetlerinin belirlenmesi için kapsamlı araştırma yürütülmesi istendi.

Ailelerin tanıklıklarının alınması, nüfus ve iskân kayıtlarının incelenmesi, kayıp kişilerin akıbetlerinin araştırılması ve elde edilen bulguların kayıt altına alınması öngörüldü.

Katliamın toplumsal hafızadaki yerinin korunması ve mağdurların yaşadığı hak kayıplarının giderilmesi amacıyla tarihsel araştırmaların, sözlü tarih çalışmalarının ve bilimsel yayınların desteklenmesi de teklif kapsamında yer aldı.

Yaşamını yitirenlerin ve kaybedilenlerin anısının yaşatılması için ailelerin görüşleri alınarak anıtlar, anma alanları ve hafıza mekânları oluşturulması istendi.

“Toplumsal Barış Hakikatin Açığa Çıkarılmasıyla Mümkündür”

Kanun teklifinin gerekçesinde, Dersim adının iadesi, 1937-1938 Dersim Katliamı’nın araştırılması ve idam edilenlerin mezar yerlerinin açıklanmasının birbirinden bağımsız talepler olmadığına dikkat çekildi.

Bu taleplerin aynı tarihsel sürecin farklı boyutlarını oluşturduğu belirtilerek geçmişle yüzleşmenin yalnızca mağdurlara karşı değil, gelecek kuşaklara karşı da tarihsel ve demokratik bir sorumluluk olduğu vurgulandı.

Gerekçede şu ifadelere yer verildi:

“Toplumsal barış, geçmişte yaşanan acıların unutulması veya üzerinin örtülmesiyle değil, bu acıların tanınması ve hakikatin açığa çıkarılmasıyla mümkündür.”

Ayten Kordu’nun 10 Maddelik Kanun Teklifinde Neler Var?

DEM Parti Dersim Milletvekili Ayten Kordu’nun TBMM Başkanlığına sunduğu kanun teklifinde şu düzenlemeler yer alıyor:

1. Tunceli olarak değiştirilen Dersim adının iade edilmesi.
2. İsim değişikliğine ilişkin idari düzenlemelerin altı ay içerisinde tamamlanması ve yurttaşların hak kaybına uğramaması.
3. Bağımsız ve çoğulcu Dersim Tarihsel Hakikat ve Yüzleşme Araştırma Kurulu’nun oluşturulması.
4. Seyit Rıza, oğlu Resik Hüseyin ve yol arkadaşları başta olmak üzere idam edilenlerin mezar yerlerinin tespit edilmesi.
5. Cenazelerin ailelerine teslim edilmesi ve inançlarına uygun biçimde defnedilmesi.
6. Dersim Katliamı’na ilişkin devlet arşivlerinin araştırmaya açılması.
7. Katledilenlerin, kayıpların ve zorunlu iskâna tabi tutulanların kimliklerinin ve akıbetlerinin belirlenmesi.
8. Tarihsel hafızanın korunması, mağdurların hak kayıplarının giderilmesi ve hafıza mekânlarının oluşturulması.
9. Kanunun yayımlandığı tarihte yürürlüğe girmesi.
10. Kanun hükümlerinin Cumhurbaşkanı tarafından yürütülmesi.

Ayten Kordu’nun sunduğu teklif, Seyit Rıza ve yol arkadaşlarının mezar yerlerinin belirlenmesinden Dersim adının iadesine, devlet arşivlerinin açılmasından bağımsız bir hakikat araştırma kurulunun oluşturulmasına kadar uzanan talepleri aynı yasal düzenleme içerisinde bir araya getiriyor.

Teklifin gerekçesinde, tarihsel hakikatin ortaya çıkarılması, mağdur ailelerinin adalet taleplerinin karşılanması ve toplumsal hafızanın korunmasının geçmişle yüzleşme sürecinin temel unsurları olduğu vurgulanıyor.

Alevi Haber Ağı

WhatsApp at Alevi Haber Ağı | +49 17623699769 | info@alevihaberagi.com | Web | + postsBio ⮌

Sevgili Canlar,
Yoluna ve ikrarına bağlı her Alevi, kendisini Alevi Haber Ağı'nın doğal bir muhabiri olarak görmelidir.
Oturduğu mahallede, okuduğu okulda, çalıştığı iş yerinde, üyesi olduğu cemevinde ve yaşadığı çevrede haber değeri taşıyan her gelişmeyi; fotoğrafı, videosu veya yazılı bilgisiyle birlikte bizlere ulaştırmalıdır.
Bu çağrımız, Alevi kurumlarımızın yöneticileri ve temsilcileri için de geçerlidir.

Alevi Haber Ağı, Alevilerin sesi olmanın yanı sıra; emekten, demokrasiden, laiklikten, eşit yurttaşlıktan, kadın özgürlüğünden, gençlerin geleceğinden, doğanın ve çevrenin korunmasından yana; bütün ezilenlerin sesi olmayı sürdürecek, gerçekleri yazmaya ve kamuoyuyla paylaşmaya devam edecektir.
Gerçekler ancak birlikte görünür olur. Gerçekler yazılırken sen de katkını sun can!
Fotoğrafını çek, videonu kaydet, haberini yaz ve bize ulaştır. Çünkü Alevi Haber Ağı hepimizin ortak sesidir.

Saygı ve sevgilerimizle…
Alevi Haber Ağı

• Alevi Haber Ağı

  Stuttgart’ta Seyit Rıza ve Yol Arkadaşları İdamlarının 89. Yılında Anıldı
• Alevi Haber Ağı

  “Süper Vali” Ünal Erkan Tarihin Çöp Tenekesine Yargılanmadan Gitti
• Alevi Haber Ağı

  Sosyalist Enternasyonal Başkanı Pedro Sánchez’den YENİ Parti Kurultayına Dayanışma Mesajı
• Alevi Haber Ağı

  Kadın Özgürlüğü: Eşitliğin, Emeğin ve Toplumsal Kurtuluşun Mücadelesi