“Süper Vali” Ünal Erkan Tarihin Çöp Tenekesine Yargılanmadan Gitti

Avukat Zeki Rüzgar

e-posta

Türkiye’de barış ve kardeşlik, da ancak bu katliam ve yıkımlardan sorumlu olan ve sayıları gittikçe azalan devlet görevlilerin adil mahkemelerde yargılanarak, devletin sorumluluğunun tespitiyle kurulabilecektir.

✍️ Avukat Zeki Rüzga

29 Ekim 1995 günü Mardin Dargeçit’te 8 kişi gözaltına alındı. 11 yaşındaki Hizni ağır işkencelerden geçirildikten sonra serbest bırakıldı. Diğerleri işkence ile katledildi. Katledilenlerin arasında 12 yaşındaki Davut Altınkaynak, 14 yaşındaki Seyhan Doğan, 16 yaşındaki Nedim Akyön ve 19 yaşındaki Mehmet Emin Aslan da vardı.

Bu katliamdan sorumlu olanlardan biri işkenceci Mehmet Tire idi. Sonradan Gümüşlük Belediye başkanı oldu.

Ölümlerden sorumluluğu olan hiç kimse yargılanıp, ceza almadı.

Katliamın 31. Yıldönümünde 29 Ekim 2026 günü ise Dönemin Olağanüstü Hal Bölge Valisi olan ve bir dönem “Süper Vali” olarak anılan Ünal Erkan Ankara’daki bir hastanede öldü, gitti.

Süper Vali’nin Ölümü Kimsenin Umrunda Olmadı

29 Ekim 2026 günü Cumartesi Anneleri’nin açıklamalarında, bir zamanların Süper Valisi olarak anılan ve yere göğe sığdurılamayan Ünal Erkan’ın öldüğü duyuruldu.

Açıklamayı okur okumaz, nasıl öldüğünü anlamak için basına baktım. Ancak, ilginç bir şekilde hiçbir haber bulamadım. Sabah, Hürriyet, Cumhuriyet gibi ana akım olarak görülen gazetelere, Diken, T24 gibi alternatif haber mecralarına da baktım. Ancak, hiçbirinde bir zamanların süper valisinin ölümüyle ilgili haber yoktu.

Bu nedenle ölümünden şüphe bile ettim. Süper valinin ölümü kimsenin umrunda olmaz mıydı?

Anlaşılan gerçekten kimsenin umrunda olmamıştı.

Suç Ortakları Hariç

30 Ekim günü Mehmet Ağar’ın gazetelere verdiği ölüm ilanını görünce, Ünal Erkan’ın ölümünden emin oldum.

Mehmet Ağar ve Ünal Erkan’ın yolları 1980 yılında İstanbul emniyet müdürlüğünde yolları keşişmiş ve neredeyse hiç ayrılmamıştı.

Her ikisi de emniyet içinde arka arkaya çeşitli görevleri işgal eden isimler ve 1980-1995 yılları arasında Türkiye’de devlet eliyle işlenen işkence-faili meçhul cinayetlerde suç ortaklarındandır.

Bugüne kadar devletin kirli görevlerini yerine getiren ve sonradan bir köşeye atılan bir zamanların “kudretli!” adamlarının ölümü üzerine devlet kurumlarının kör sağırı oynadığına çokça tanık olduk. Ancak, Ünal Erkan gibi birçok kademede görev almış. Bir zamanların “milli kahramanı” olarak görülen birinin ölümüne bu kadar kayıtsızlığa ilk defa tanık olduk.

Devlet bütün kurumları ve kişilikleriyle tarihin çöplüğüne giden Ünal Erkan’ın arkasından o çöplüğün karıştırılmasını istememiş olmalı ki, kör sağıra yatmışlardı.

Emniyet Genel Müdürlüğü önünde düzenlenen törene de, alt kademe bazı bürokratlar dışında hiçbir siyasi veya üst düzey hiçbir kurum yetkilisi yer almak istemedi. Ancek, basin bu törenden sonra ölüm haberini görmeye başladı.

Ünal Erkan’ın Bir Hastanenin Koridorlarında Sessizce Biten Hayatı

1942’de Erzurum’da doğan Erkan, Polis Akademisi’nden mezun oldu. 1980’de Ankara, 1984-1988 arasında İstanbul Emniyet Müdürlüğü’ne atandı, 1988’de Edirne Valisi oldu. 9 Temmuz 1991’den 18 Şubat 1992’ye kadar Emniyet Genel Müdürlüğü yaptı

1992 yılında Diyarbakır’da bulunan Olağanüstü Hal Bölge Valiliği’ne getirildi. Bu görevi Necati Çetinkaya’dan devraldı.

24 Aralık 1995 tarihinde yapılacak milletvekili seçimleri için, seçimden hemen önce istifa etti. DYP’den Ankara milletvekili adayı oldu. Erkan, Mesut Yılmaz’ın kurduğu 53. Hükümet’te Devlet Bakanı ve Başbakan yardımcılarından biri oldu. Daha sonra MHP’ye geçerek Merkez Yönetim Kurulu üyeliği yaptı.

Kirli İlişkileri Daha Mesleğin Başında MİT Tarafından Tespit Edilmişti

İstanbul emniyet müdürlüğündeki faaliyetleriyle ilgili hazırlanan 1987 tarihli MİT (Milli İstihbarat Teşkilatı) raporunda Ünal Erkan ile mafya grupları arasında ilişkiler tespit edilmiş ve raporlaştırılmıştı.

Ünal Erkan’ın ismi, karanlık işleri ve faaliyetleri nedeniyle TBMM’nin Susurluk Raporunda da yer aldı.

Bu raporlara rağmen emniyet ve siyaset içinde yükselişi devam etti.

Bu yükselişin her kademesinde Mehmet Ağar da Ünal Erkan’ın en yakınında yer aldı.

Yargı ve Denetimden Muaf Bir Rejim: Olağanüstü Hal Bölge Valiliği

1992 yılında atandığı Olağanüstü Hal Bölge Valiliği (OHAL), doğrudan hükümete ve Milli Güvenlik Kurulu’na bağlıydı. 285 sayılı KHK ve 2935 sayılı OHAL Kanunu, bölge valiliğinin tüm uygulama ve faaliyetlerinin yargı yoluyla denetlenmesini yasal olarak engelliyordu.

İlk atanan vali Hayri Kozakçıoğlu’dur. Daha sonra bu görevi Necati Çetinkaya, Ünal Erkan, Necati Bilican, Aydın Arslan ve Gökhan Aydıner yürüttü.

İlk ilan edildiğinde Bingöl, Diyarbakır, Elazığ, Hakkâri, Mardin, Siirt, Tunceli ve Van gibi Kürt illeri OHAL Valiliğinin kapsamına alındı. Daha sonra Adıyaman, Bitlis ve Muş mücavir (komşu) il olarak dahil edildi. 1990’da Batman ve Şırnak’ın il olmasıyla bu sayı 13’e yükseldi.

Ünal Erkan, 25 Eylül 2019 tarihinde JİTEM ana davasında tanık olarak verdiği ifadede; OHAL Valilerinin, sokağa çıkma yasağı ilan etme, yol kesme, memurları görevden alma ve görev alanı kapsamında bulunan tüm memurlara verdiği emirlerin öncelikle yerine getirilmesi gibi çok geniş yetkilere sahip olduğunu kendisi de belirtti.

Boşaltılan, Yakılarak veya Savaş Uçaklarıyla Yerle Bir Edilen Köyler

OHAL Valiliği verilerine göre 820 köy ve 2.345 mezra boşaltıldı, 378.335 kişi yerinden edildi.

İçişleri Bakanlığı verilerinde ise boşaltılan köy sayısı 945 olarak veriliyordu. Ancak bağımsız kurumlar, İnsan Hakları Derneği ve Türkiye İnsan Hakları Vakfını’nın tespitleri çok daha yüksek rakamlara işaret ediyor.

Bu kurumların yayınladığı raporlarda 1993-94 yıllarında 2.500 civarı köyün boşaltılarak yakıldığını aktarıyor. Bölge Halkı ise bu sayının 3.000’den fazla olduğunu söylemektedir.

Boşaltılarak yakılan veya bazıları bombalanarak yerle bir edilen bu köylerden sürülen insan sayısının ise 3/4.000.000 (Üç-Dört milyon) civarında olduğu tahmin edilmektedir.

Şırnak 1992’de “Pilot Bölge” Olarak İmha Edilen İlk Şehirdir

1992 yılında Şırnak “Pilot Bölge” olarak yerle bir edilen ilk şehir oldu. PKK militanlarıyla çatışma yaşandığı iddiasıyla top ve havan atışlarıyla yerle bir edildi. İnsanlar işkencelerden geçirildi, göçe zorlandı.

Lice’de 22 Ekim 1993’te yapılan askerî operasyonda ise 15 sivil, bir asker ve Jandarma Bölge Komutanı Tuğgeneral Bahtiyar Aydın öldürüldü. Bahtiyar Aydın’ın ilk anda PKK tarafından öldürüldüğü ileri sürülse de daha sonra askeri görevliler tarafından öldürüldüğü çeşitli tanıklıklarda dile getirildi ve bazı raporlara geçti.

Katliamlar Lice, Kızıltepe, Dargeçit, Cizre, Kulp ve Derik’te de devam etti.

Faili meçhul cinayetler ve JİTEM davası

Erkan’ın görev yaptığı yıllarda gazeteci ve yazar Musa Anter 20 Eylül 1992’de Diyarbakır’da, DEP Mardin Milletvekili Mehmet Sincar ise 4 Eylül 1993’te Batman’da öldürüldü. Sincar cinayetinin ardından Erkan, 14 kişinin gözaltına alındığını ve birinin katil olduğunu açıkladı; dönemin İçişleri Bakanı Mehmet Gazioğlu ise failin yakalanmadığını söyleyerek bu açıklamayla çelişti.

Ünal Erkan, Musa Anter ve JİTEM ana davasında tanık olarak dinlendi. Duruşmaya iki korumasıyla gelen Erkan, mahkeme ve avukatların sorularına yanıt vermedi.

Çağrıldığı mahkemeye bile iki koruma ile gelmesi ve mahkemede kendisine sorulan sorulara cevap vermeden 10 dakika içinde mahkemeyi terk etmesiyle, 1990’lı yıllar boyunca Kürt illerinde yaşanan işkence, katliamlar, köy yakmalar ve bombalamalara ilişkin cezasızlık politikalarının en gürünür örneklerinden biri oldu.

AİHM Kararları Devletin Köy Yakmalarındaki Cezasızlık Politikasını Tespit Etti

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 1990’ların köy yakma ve boşaltma uygulamalarına ilişkin bir dizi kararda Türkiye’yi sorumlu buldu. İlk emsal karar, 16 Eylül 1996 tarihli Akdıvar ve Diğerleri/Türkiye (no. 21893/93) kararıdır. Mahkeme, soruşturmaların etkisizliği nedeniyle başvuruculara iç hukuk yollarını tüketme şartı aramadı; köy yakma iddiası karşısında yalnızca tazminat içeren bir giderimin de yeterli olmayacağını belirtti. 28 Kasım 1997 tarihli Menteş ve Diğerleri/Türkiye (no. 23186/94) kararında da aynı kararı verdi.

24 Nisan 1998 tarihli Selçuk ve Asker/Türkiye (no. 23184/94 ve 23185/94) kararı bu çizgiyi netleştirdi. Mahkeme, askerlerin köylülerin evlerini ateşe verdiğini, yangını söndürmeye çalışanları engellediğini ve olaydan sonra köylülere yardım edilmediğini tespit etti.

AİHM kararı, evlerin bu şekilde tahrip edilmesini AİHS (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi) 3. madde kapsamında insanlık dışı muamele saydı ve 8. maddenin (konuta saygı) ihlaline hükmetti; etkili soruşturma yapılmaması nedeniyle de 13. maddenin ihlalini tespit etti.

Kaya ve Aydın gibi kararlar güvenlik güçlerinin öldürme ve kötü muamele eylemlerini, Bilgin (2000) ve Dulaş (2001) gibi sonraki kararlar ise aynı bölgedeki köy tahribi dosyalarını kapsıyordu.

Human Rights Watch, 2002 tarihli raporunda Akdıvar kararının köy yıkımı politikasının durmasında önemli bir etken olduğunu, jandarmanın köylülere baskı yapmanın artık maliyetsiz bir strateji olmadığını görmeye başladığını yazdı.

Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesindeki Aksoy Grubu Davaları

Aksoy Grubu, Avrupa Konseyi’nde AİHM kararlarının uygulanmasını denetleyen Bakanlar Komitesi’nin kullandığı bir sınıflandırma. Komite, benzer sorunlar içeren davaları tek tek değil, bir “öncü karar” etrafında grup hâlinde izler.

AİHM’nin Türkiye’yi mahkum ettiği davalara verilen isim Aksoy/Türkiye (18 Aralık 1996) kararından adını alıyordu. Bu karar, gözaltında işkence gören bir başvurucuya ilişkindi.

Aksoy grubuna, 1990’larda özellikle güneydoğuda güvenlik güçlerinin eylemlerinden doğan ihlaller giriyordu. İşkence ve kötü muamele, hukuka aykırı öldürmeler, zorla kaybetmeler, köy yakma ve boşaltma ile bunların etkili biçimde soruşturulmaması bu davalarda tespiti yapılan ihlallerden bazılarıydı.

Selçuk ve Asker, Akdıvar ve Menteş gibi köy yakma kararları da bu çerçevede izlendi. Bu davalarda verilen ihlal kararlarına göre, Türkiye’nin bu davalarda sadece tazminat ödemekle yetinmemesi, ayrıca etkili soruşturma yürütmesi ve tekrarı önleyecek önlemler alması gerekiyordu.

Komite bu grubu 2019’da CM/ResDH(2019)51 sayılı kararla kapattı. Ama Hakikat Adalet Hafıza Çalışmaları Derneği’nin aktardığına göre, kapatma anında grupta yer alan ve iç hukuk süreçleri derdest olan 13 dava vardı.

Kapatma kararı sorunun çözüldüğünü değil, Komite’nin denetiminin bittiğini gösterir. Denetim sona erdi, ama cezasızlık sorunu çözülmedi.

Faili Mechul Cinayetler

1990 yıllar boyunca OHAL Valiliğinin görev alanında binlerce faili meçhul cinayet işlendi.

İnsan Hakları Derneği verilerine göre sadece isimleri belli olan bu kurbanların sayısı 17.000 (On yedi bin) kişiden fazladır.

Birçok tanığın gözü önünde gözaltına alınan insanların cesetleri ya parçalanarak yol kenarlarına atılıyor veya kendilerinden bir daha hiç haber alınmıyordu.

Bazıları iki tarafı asker veya polislerce kapatılan ara sokaklarda satırlarla katlediliyor ve failler ellerini kollarını sallayarak uzaklaşıyordu. Bazılarında ise polis araçlarına binerek bölgeden uzaklaştırılıyorlardı.

Hizbullah ve Benzer Devlet Yapıların Cinayetleri

1990’lı yıllar boyunca, OHAL Kapsamındaki Kürt illerinde Hizbullah isimli yapılanma ve benzerleri tarafından da binlerce insan katledildi.

Önceleri İran’daki Hizbullahın devamı olduğu iddia ederek militan toplayan bu yapılanmanın, kendileriyle bir bağının bulunmadığını bizzat İran Hizbullah’ı tarafından defalarca dile geetirildi.

Kısa bir süre sonra bir kont-gerilla yapılanması olduğu anlaşılmaya başlandı.

Eski bakanlardan Fikri Sağlar, Siyah-Beyaz gazetesiyle yaptığı bir röportajda, ordunun Hizbullah’ı sadece kullanmakla kalmadığını, aynı zamanda bu örgütü kurup sponsorluğunu da yaptığını söyledi. Bu kararın 1985 yılında alındığından da söz etti.

Haftalık 2000’e Doğru dergisinde, 16 Şubat 1992’de yayınlanan bir makalede, görgü tanıkları ve Hizbullah sempatizanlarının verdiği bilgiler doğrultusunda, örgüt üyelerinin Diyarbakır’daki çevik kuvvet merkezinde eğitim gördükleri yazıldı.

Bu yazının yayınlanmasından kısa bir süre sonra makaleyi kaleme alan Halit Güngen de katledildi.

Devlet ve Hizbullah ilişkilerinden bahseden haftalık Gerçek Dergisi’nin Diyarbakır temsilcisi Namık Tarancı da, 20 Kasım 1992’de iş yerine giderken vurularak öldürüldü.

1993 tarihli Meclis Araştırma Komisyonu’nun raporunda da; Hizbullah’ın, Batman ilinde güvenlik güçleri tarafından siyasi ve askerî eğitim, ayrıca destek aldıkları tespit edildi.

Jandarma Genel Komutanlığı’ndan emekli albay ve JİTEM’in kurucusu olarak kabul edilen Arif Doğan da, 17 Ocak 2011’deki Ergenekon davaları kapsamında mahkemede ifade verirken; Hizbullah’ın camii manipülasyonlarına karşı fikirsel olarak savaşması için, Hizbul-Kontr(“Kontralar Partisi”) isimli bir oluşumun kendisi tarafından kurulduğunu beyan etti.

Ortaya çıkan bütün bu tanıklık, bilgi, belge ve tespitlere rağmen bu yapılanma tarafından katledilen binlerce insanın katledilmesine yıllar boyunca göz yumuldu. Bu cinayetler özellikle Ünal Erkan döneminde pik yaptı.

AİHM Kararlarına Rağmen Cezasızlık Devam Etti

AİHM kararlarına rağmen iç hukukta hiçbir sonuç alınamadı.

Gözaltında katledilen ve faili mechül olarak anılan 17.000 kişinin katledilmesi ile ilgili ya hiç dava açılmadı veya açılan davalar beraat veya zamanaşımı kararlarıyla ortadan kaldırıldı.

JİTEM’e ilişkin benzer birçok dava da aynı şekilde beraat veya zamanaşımı ile sonuçlandı.

Ünal Erkan hakkında görev süresince yakılan ve yıkılan köyler, katledilen onbinlerce insana rağmen hiçbir dava açılmadı.

Bu durum Ünal Erkan’ı, hesap sorulamamış bir dönemin sembolü haline getirdi.

Nihayetinde JİTEM’e ilişkin 1999 ve 2005 iddianameleri 2010’da birleştirilerek “JİTEM ana davası” adını aldı. Musa Anter dosyası ise 2014’te bu davaya eklendi.

Mehmet Sincar davasında tutuklanan tek sanık, 2019’da tahliye edildi ve avukatların dosyanın zamanaşımına girme riskini defalarca dile getirmesine rağmen dava ortadan kaldırıldı.

Fail-i Belli sitesinde dile getirildiği gibi Lice, Kızıltepe, Dargeçit, Cizre, Kulp ve Derik gibi onlarca dosyanın bir bölümü beraatle, bir bölümü zamanaşımıyla kapandı.

Davaların Kapatılması Devletin ve Yetkililerin Sorumluluğunu Yok etmez

AİHM’nin sözleşmenin 13. madde kapsamındaki tespiti, yani etkili soruşturma yapılmaması, yalnızca geçmişte kalmış bir bulgu değil, bugün de hükmü devam eden bir tespittir.

Erkan’ın ölümü, kendisine yönelik olası bir ceza kovuşturmasını fiilen sona erdiriyor, çünkü şahsi ceza sorumluluğu ölümle son bulur. Fakat bu, 1990’lardaki ihlallerin hukuki hesabının kapandığı anlamına gelmiyor. Devletin sorumluluğu AİHM kararlarıyla belirlenmiş durumda. 2000’li yıllarda kurulan komisyonlar aracılığıyla bazı mağdurlara tazminat ödendi, ancak köy boşaltma ve yakma uygulamalarının planlanması ve yürütülmesinde kimin hangi rolü oynadığı sorusu yargı önünde yanıtsız kaldı.

Komuta Sorumluluğu

Üst düzey yöneticiler, astlarının eylemlerinden sorumludur. Uluslararası ceza hukukunda “komuta sorumluluğu” olarak bilinen bu ilke, yöneticinin eylemleri bilmesi veya bilmesi gerektiği hâlde önlememesi ya da cezalandırmaması durumunda uygulanır.

Erkan’ın görev döneminin soruşturulmaması, bu tartışmanın da hiçbir zaman mahkeme önünde sınanamamasına yol açtı.

Bu nedenle Erkan’ın mirası, kesinleşmiş bir hükümden çok yanıtlanmamış sorulardan oluşuyor.

Bu nedenle hakikat komisyonu önerileri, arşivlerin açılması ve hâlâ derdest olan dosyaların zamanaşımına uğramadan sonuçlandırılması talepleri, Erkan’ın ölümünün ardından daha da önem kazanıyor.

Sonuç olarak şunu belirtmek isterim ki, Ünal Erkan öldü. Belki hukuki olarak sorumluluktan kurtuldu ama onu onbinlerce insanın gördüğü işkenceler ve katledilmesindeki; yakılan yıkılan köyler ve şehirler ile ilgili sorumluluğu nedeniyle iyi bilmezdik.

Türkiye’de barış ve kardeşlik, da ancak bu katliam ve yıkımlardan sorumlu olan ve sayıları gittikçe azalan devlet görevlilerin adil mahkemelerde yargılanarak, devletin sorumluluğunun tespitiyle kurulabilecektir.


WhatsApp at  | +49 17623699769 | info@alevihaberagi.com | Web | + posts

Sevgili Canlar,
Yoluna ve ikrarına bağlı her Alevi, kendisini Alevi Haber Ağı'nın doğal bir muhabiri olarak görmelidir.
Oturduğu mahallede, okuduğu okulda, çalıştığı iş yerinde, üyesi olduğu cemevinde ve yaşadığı çevrede haber değeri taşıyan her gelişmeyi; fotoğrafı, videosu veya yazılı bilgisiyle birlikte bizlere ulaştırmalıdır.
Bu çağrımız, Alevi kurumlarımızın yöneticileri ve temsilcileri için de geçerlidir.

Alevi Haber Ağı, Alevilerin sesi olmanın yanı sıra; emekten, demokrasiden, laiklikten, eşit yurttaşlıktan, kadın özgürlüğünden, gençlerin geleceğinden, doğanın ve çevrenin korunmasından yana; bütün ezilenlerin sesi olmayı sürdürecek, gerçekleri yazmaya ve kamuoyuyla paylaşmaya devam edecektir.
Gerçekler ancak birlikte görünür olur. Gerçekler yazılırken sen de katkını sun can!
Fotoğrafını çek, videonu kaydet, haberini yaz ve bize ulaştır. Çünkü Alevi Haber Ağı hepimizin ortak sesidir.

Saygı ve sevgilerimizle…
Alevi Haber Ağı

By Alevi Haber Ağı

Sevgili Canlar, Yoluna ve ikrarına bağlı her Alevi, kendisini Alevi Haber Ağı'nın doğal bir muhabiri olarak görmelidir. Oturduğu mahallede, okuduğu okulda, çalıştığı iş yerinde, üyesi olduğu cemevinde ve yaşadığı çevrede haber değeri taşıyan her gelişmeyi; fotoğrafı, videosu veya yazılı bilgisiyle birlikte bizlere ulaştırmalıdır. Bu çağrımız, Alevi kurumlarımızın yöneticileri ve temsilcileri için de geçerlidir. Alevi Haber Ağı, Alevilerin sesi olmanın yanı sıra; emekten, demokrasiden, laiklikten, eşit yurttaşlıktan, kadın özgürlüğünden, gençlerin geleceğinden, doğanın ve çevrenin korunmasından yana; bütün ezilenlerin sesi olmayı sürdürecek, gerçekleri yazmaya ve kamuoyuyla paylaşmaya devam edecektir. Gerçekler ancak birlikte görünür olur. Gerçekler yazılırken sen de katkını sun can! Fotoğrafını çek, videonu kaydet, haberini yaz ve bize ulaştır. Çünkü Alevi Haber Ağı hepimizin ortak sesidir. Saygı ve sevgilerimizle… Alevi Haber Ağı

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir