Kadın Özgürlüğü: Eşitliğin, Emeğin ve Toplumsal Kurtuluşun Mücadelesi

Kadın özgürlüğü, yalnızca kadınların konuşabilmesi, çalışabilmesi veya yasal haklara sahip olmasıyla sınırlı değildir. Asıl mesele, kadınların kendi yaşamları üzerinde söz ve karar sahibi olabilmesi, emeklerinin sömürülmesine son verilmesi ve toplumsal ilişkilerin eşitlik temelinde yeniden kurulmasıdır. Emekçi kadınların sınıfsal mücadelesi ile Alevi kadınlarının inançsal ve toplumsal eşitlik arayışı, bu özgürleşme sürecinin birbirinden ayrı düşünülemeyecek iki önemli alanını oluşturuyor.

✍️Duray Güler

Bir toplantıda kadın söz alır. Düşüncesini açıklamaya başladığı sırada sözü kesilir. Kadın, “Bitirmedim,” diyerek konuşmasını sürdürmek ister. Ancak birkaç dakika sonra tartışılan konu artık onun dile getirdiği düşünce değil, sesinin tonu ve itirazının biçimidir.

Sözü kesen kişinin davranışı sorgulanmazken, konuşma hakkını savunan kadın eleştirilerin hedefi olur. Bu olay, ilk bakışta bireyler arasındaki basit bir iletişim sorunu gibi görülebilir. Oysa gerçekte çok daha derin bir toplumsal ilişkinin dışavurumudur.

Çünkü kadınların konuşma biçimlerinin denetlenmesi, itirazlarının kişisel bir sorun gibi gösterilmesi ve karar alma süreçlerinde geri plana itilmesi, ataerkil düzenin gündelik yaşamda yeniden üretilmesinin yöntemlerinden biridir. Kadın özgürlüğü sorunu tam da burada başlar. Kadının yalnızca konuşma hakkına sahip olması değil, söylediğinin toplumsal ve siyasal bir karşılık bulması gerekir.

Ataerkil Düzen: Kadının Sözü Üzerindeki İktidar

Ataerkillik, yalnızca erkeklerin kadınlara karşı bireysel üstünlük kurma çabası değildir. Aileden çalışma yaşamına, eğitimden siyasete, inanç kurumlarından toplumsal örgütlenmelere kadar uzanan tarihsel bir iktidar ilişkisidir. Bu düzen, kadınların hangi koşullarda konuşabileceğini, nasıl davranması gerektiğini, hangi sorumlulukları üstleneceğini ve hangi alanlarda geri çekilmesinin beklendiğini belirleyen toplumsal kurallarla varlığını sürdürür.

Erkeğin kararlılığı çoğu zaman özgüven olarak değerlendirilirken, kadının aynı kararlılığı sertlik veya uyumsuzluk olarak nitelendirilebilir. Erkeğin itirazı liderlik göstergesi sayılırken, kadının itirazı huzursuzluk yaratmakla ilişkilendirilebilir. Böylece kadınlar, yalnızca düşüncelerini ifade ederken değil, düşüncelerini ifade etme biçimlerini belirlerken de toplumsal baskıyla karşı karşıya kalırlar. Bu baskının en etkili sonuçlarından biri, kadınların zamanla kendi sözlerini denetlemeye başlamasıdır.

Kadın, söyleyeceği düşüncenin doğruluğundan önce nasıl karşılanacağını hesaplamak zorunda kalır. İtirazını yumuşatır, eleştirisini erteler veya çatışmadan kaçınmak için sessiz kalır. Bu sessizlik, özgür iradeyle verilmiş bir onay değil, eşitsiz güç ilişkilerinin ürettiği bir sonuç olabilir. Dolayısıyla kadın özgürlüğü, yalnızca açık baskı biçimlerine karşı mücadele etmekle değil, kadınların kendi düşüncelerini sınırlamak zorunda bırakıldığı toplumsal koşulları değiştirmekle mümkündür.

Kapitalizm, Ataerkillik ve Kadın Emeğinin Sömürüsü

Kadınların toplumsal eşitsizliği, ekonomik ilişkilerden bağımsız değildir. Kapitalist üretim düzeninde emekçi kadınlar, hem ücretli çalışma yaşamında hem de aile içinde eşitsiz sorumluluklarla karşı karşıya kalırlar. Kadınlar fabrikalarda, hastanelerde, okullarda, temizlik işlerinde, bakım hizmetlerinde, tarımda ve hizmet sektöründe toplumsal üretimin önemli bir bölümünü gerçekleştirir. Ancak çalışma yaşamında ücret eşitsizliği, güvencesiz istihdam, terfi engelleri, ayrımcılık ve işyerinde taciz gibi sorunlarla karşılaşabilirler. Ücretli çalışma sona erdiğinde ise kadınların önemli bir bölümü evde ikinci bir çalışma sürecine başlar. Çocukların bakımı, yaşlıların ihtiyaçları, yemek, temizlik, evin düzenlenmesi ve aile yaşamının sürdürülmesi çoğu zaman kadınların sorumluluğu olarak kabul edilir. Bu faaliyetler toplumsal yaşamın devamı açısından vazgeçilmez olmasına rağmen büyük ölçüde karşılıksız gerçekleştirilir.

Kadının ev içindeki emeği görünmezleştirilirken, bu emek sayesinde işgücünün her gün yeniden üretildiği gerçeği de göz ardı edilir. Kapitalizm, kadınların ücretli emeğinden yararlanırken ataerkil toplumsal ilişkiler de bakım ve yeniden üretim sorumluluklarının kadınların üzerinde kalmasına katkıda bulunur. Bu nedenle kadınların ekonomik bağımsızlığı, yalnızca iş sahibi olmalarıyla sağlanamaz.

Güvenceli çalışma koşulları, eşit işe eşit ücret, sendikal haklar, kamusal bakım hizmetleri, sosyal güvence ve ev içi sorumlulukların eşit paylaşılması, kadın özgürlüğünün maddi koşulları arasında yer alır. Ekonomik bağımsızlık olmadan toplumsal özgürlük eksik kalır. Ancak ekonomik bağımsızlık da ataerkil ilişkiler değişmeden tek başına gerçek eşitliği sağlayamaz.

Emekçi Kadınların Mücadelesi: Sınıfsal Kurtuluş ve Kadın Özgürlüğü

Kadın özgürlüğü mücadelesinin önemli bir boyutunu emekçi kadınların tarihsel direnişi oluşturur. Kadınların çalışma yaşamında karşılaştıkları sorunlar, yalnızca kadın olmalarından değil, aynı zamanda sınıfsal konumlarından kaynaklanan eşitsizliklerle de bağlantılıdır. Bir işçi kadının yaşadığı ekonomik baskı ile ekonomik bakımdan güçlü bir kadının karşılaştığı sorunlar her zaman aynı değildir. Kadınlar ataerkil baskının farklı biçimlerini paylaşabilseler de sınıfsal konumları, yaşam koşullarını ve özgürlük olanaklarını önemli ölçüde etkiler.

Düşük ücretle çalışan, işten çıkarılma korkusu yaşayan, çocuk bakımını tek başına üstlenen veya sosyal güvenceden yoksun bırakılan bir kadının özgürlük mücadelesi, doğrudan yaşamını sürdürebilme mücadelesiyle iç içedir. Bu nedenle emekçi kadınların talepleri yalnızca temsil edilmek veya karar mekanizmalarında yer almakla sınırlı değildir. Üretim ilişkilerinin demokratikleşmesi, çalışma koşullarının iyileştirilmesi, sendikal örgütlenmenin güçlendirilmesi ve toplumsal kaynakların adil paylaşılması da kadın özgürlüğünün temel başlıklarıdır.

Bununla birlikte kadınların sınıfsal mücadeleye katılması, ataerkil eşitsizliklerin kendiliğinden ortadan kalkacağı anlamına gelmez. Emek örgütleri ve demokratik kurumlar da kendi içlerindeki erkek egemen anlayışlarla yüzleşmek zorundadır. Kadınların grevlerde, direnişlerde ve dayanışma çalışmalarında ön saflarda yer alıp karar süreçlerinde geri plana itilmesi, özgürlük mücadelesinin kendi içindeki çelişkilerinden biridir. Bu nedenle sınıfsal kurtuluş mücadelesi kadın özgürlüğünü erteleyemez; kadın özgürlüğü de sınıfsal sömürü ilişkilerini görmezden gelemez.

Alevi Öğretisinde Can Anlayışı ve Kadın-Erkek Eşitliği

Alevi inanç ve düşünce dünyasında insanın değeri, cinsiyetinden önce can olmasıyla ilişkilendirilir. Can anlayışı, insanı yalnızca kadın veya erkek kimliği üzerinden tanımlamayan; insanın özünü, rızalığını ve toplumsal sorumluluğunu öne çıkaran önemli bir felsefi yaklaşım sunar.

Alevi öğretisinde kadın ve erkeğin birlikte ibadet etmesi, cemlerde ortak bulunması ve toplumsal yaşamın paylaşılması, kadın-erkek ilişkilerine dair eşitlikçi bir düşünsel zemin oluşturur. Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekir. Bir inancın eşitlikçi değerler taşıması, o inanca mensup toplumun bütün ilişkilerinin kendiliğinden eşitlikçi olduğu anlamına gelmez.

Alevi toplumları da tarih boyunca yaşadıkları coğrafyaların ekonomik, kültürel ve ataerkil ilişkilerinden etkilenmiştir. Kadınların aile içindeki konumu, evlilik ilişkileri, miras, eğitim, çalışma yaşamı ve kurumsal temsil alanlarında eşitsizlikler ortaya çıkabilmiştir. Dolayısıyla Alevi kadınlarının özgürlük mücadelesi, yalnızca dışarıdan gelen ayrımcılığa karşı değil, kendi toplumsal yaşamlarında karşılaştıkları erkek egemen anlayışlara karşı da yürütülmektedir. Alevi öğretisinin eşitlikçi değerlerini savunmak, bu değerlerle çelişen uygulamaları eleştirmekten kaçınmak anlamına gelmemelidir. Tersine, eşitlik ilkesine bağlılık, eşitsizliklerin açıkça tartışılmasını gerektirir.

Alevi Kadınlarının Çifte Mücadelesi: İnançsal Ayrımcılık ve Ataerkillik

Alevi kadınlarının özgürlük mücadelesi, birden fazla eşitsizlik alanının kesiştiği bir toplumsal zeminde gelişmektedir. Alevi kadınları, kadın olmalarından kaynaklanan ataerkil baskılarla karşılaşırken Alevi kimliklerinden dolayı da ayrımcılığa maruz kalabilmektedir. Bu nedenle Alevi kadınlarının eşitlik mücadelesi, hem kadın haklarını hem de inanç özgürlüğünü kapsamaktadır.

Türkiye’de Alevi toplumunun cemevlerinin ibadethane olarak tanınması, zorunlu din dersleri ve inançsal eşitlik konularındaki talepleri, Alevi kadınlarının yaşamını da doğrudan ilgilendirmektedir. Ancak Alevi kurumlarının hak mücadelesinde kadınların yalnızca destekleyici veya organizasyonel görevlerle sınırlandırılması, eşitlik anlayışıyla bağdaşmaz.

Bir cemevinde kadınlar yemek hazırlığında, temizlikte, dayanışma faaliyetlerinde ve etkinliklerin örgütlenmesinde büyük sorumluluk üstlenirken yönetim ve karar mekanizmalarında yeterince temsil edilmiyorlarsa burada sorgulanması gereken bir eşitsizlik vardır.

Kadınların emeğini görünür kılmak, yalnızca yaptıkları işleri takdir etmek değildir. Asıl mesele, kadınların karar alma, yönetme, eleştirme ve kurumların geleceğini belirleme hakkını eşit biçimde kullanabilmesidir. Alevi kadınlarının inançsal ve toplumsal özgürlüğü, kurumların kendi içindeki demokratikleşme düzeyiyle doğrudan bağlantılıdır.

Rızalık, Demokratik Katılım ve Kadının Sözü

Alevi yolunun temel kavramlarından biri olan rızalık, yalnızca bireyler arasındaki uzlaşmayı değil, toplumsal ilişkilerde karşılıklı sorumluluk ve adalet arayışını da ifade eder. Ancak gerçek rızalık, baskı altında oluşturulmuş sessizlikle karıştırılamaz. Bir toplantıda kadınların sözleri kesiliyor, itirazları küçümseniyor veya eleştirileri kişiselleştiriliyorsa orada alınan kararın oy birliğiyle kabul edilmiş olması tek başına demokratik bir işleyişin kanıtı değildir. Çünkü demokratik karar, yalnızca kaç kişinin el kaldırdığıyla değil, herkesin karar oluşmadan önce düşüncesini özgürce ifade edip edemediğiyle de değerlendirilmelidir.

Kadının sustuğu yerde rızalık değil, bastırılmış bir itiraz bulunur. Kadının itirazını dile getirdiğinde suçlandığı yerde eşit katılımdan söz etmek güçleşir. Bu durum yalnızca Alevi kurumlarına özgü değildir. Sendikalarda, siyasi partilerde, demokratik kitle örgütlerinde, derneklerde ve aile yaşamında da benzer güç ilişkileri ortaya çıkabilir. Dolayısıyla kadın özgürlüğü, demokratik kurumların yalnızca programlarında yer alması gereken bir ilke değil, günlük işleyişlerinde uygulanması gereken bir sorumluluktur. Bir kadının sözünü tamamlayabilmesi, onun düşüncesinin karar süreçlerinde gerçek bir ağırlığa sahip olmasıyla anlam kazanır.

Kadınların Temsili Yetmez, İktidar İlişkileri Değişmelidir

Kadınların yönetim kurullarında, parlamentolarda, sendikalarda ve inanç kurumlarında daha fazla yer alması önemli bir demokratik kazanımdır. Ancak sayısal temsil, tek başına eşitliğin sağlandığını göstermez. Kadınların yönetimde bulunmasına rağmen temel kararların erkekler tarafından alınması, kadınların yalnızca belirli çalışma alanlarına yönlendirilmesi veya eleştirel tutumlarının engellenmesi, eşitsizliğin farklı biçimlerde sürdüğünü gösterir.

Bu nedenle kadın özgürlüğü mücadelesi yalnızca yönetimlerde daha fazla sandalye elde etmekle sınırlandırılamaz. Karar alma yöntemleri, görev dağılımı, kurum içi iletişim, çalışma koşulları ve yetki ilişkileri de değişmelidir. Kadınların eşit temsili, gerçek yetki ve bağımsız karar alma olanaklarıyla desteklenmelidir. Erkek egemen davranışların eleştirilmesi ise kişisel düşmanlık olarak değil, demokratik dönüşümün bir gereği olarak görülmelidir. Çünkü kadın özgürlüğü, erkeklerin bireysel olarak iyi niyetli olmasına bırakılamayacak kadar temel bir toplumsal sorundur. Eşitlik, kurumsal güvenceler ve ortak mücadeleyle güçlendirilmelidir.

Kadına Yönelik Şiddet: Eşitsizliğin En Ağır Biçimi

Kadınların sözlerinin kesilmesinden ekonomik bağımlılığa, psikolojik baskıdan fiziksel şiddete kadar uzanan farklı uygulamalar, aynı toplumsal güç ilişkilerinin değişik biçimleri olarak ortaya çıkabilir. Ancak bu uygulamaların ağırlığı ve sonuçları birbirinden farklıdır. Kadına yönelik şiddet, bireysel öfke veya aile içi anlaşmazlıkla açıklanamayacak toplumsal bir sorundur.

Kadınların yaşamları üzerinde denetim kurma anlayışı, ekonomik bağımlılık, ayrımcı toplumsal normlar ve cezasızlık, şiddetin sürmesinde etkili olabilmektedir. Kadın cinayetleri ise bu eşitsizliklerin en ağır ve geri döndürülemez sonuçları arasında yer almaktadır.Kadın özgürlüğü mücadelesi, şiddetin önlenmesini, kadınların korunmasını, faillerin etkili biçimde soruşturulmasını ve kadınların bağımsız yaşam kurabilmelerini sağlayan sosyal politikaların geliştirilmesini zorunlu kılar. Alevi kurumları, sendikalar ve demokratik örgütler de kadına yönelik şiddet karşısında açık, tutarlı ve etkili bir tutum geliştirmekle sorumludur. Kadınların güvenliğini ve haklarını korumak, kurumların itibarını koruma kaygısına feda edilemez.

Özgür Kadın Olmadan Özgür Toplum Kurulamaz

Kadın özgürlüğü, yalnızca kadınların karşı karşıya kaldığı sorunların çözümü değildir. Toplumun demokratikleşmesi, üretim ilişkilerinin adilleşmesi, inanç özgürlüğünün gelişmesi ve insanın kendi yaşamı üzerinde söz sahibi olmasıyla doğrudan bağlantılıdır. Kadınların emeğinin sömürüldüğü, düşüncelerinin değersizleştirildiği, karar süreçlerinden dışlandığı ve yaşam haklarının tehdit altında olduğu bir toplumda özgürlükten bütünlüklü biçimde söz edilemez. Bu nedenle emekçi kadınların ekonomik ve sınıfsal talepleriyle Alevi kadınlarının inançsal ve toplumsal eşitlik mücadelesi birbirini dışlayan değil, birbirini güçlendiren mücadele alanlarıdır.

Emekçi kadınların güvenceli iş, eşit ücret ve sosyal hak talepleri; Alevi kadınlarının inanç özgürlüğü, kurumsal temsil ve eşit katılım talepleriyle ortak bir özgürleşme perspektifinde buluşabilir. Bu ortaklığın temelinde, kadınların yalnızca mevcut toplumsal düzende kendilerine yer açması değil, eşitsizliği üreten ilişkilerin dönüştürülmesi hedefi bulunmalıdır. Kadın özgürlüğü, erkeklerle aynı haklara sahip olmanın ötesinde, kadınların kendi yaşamlarını özgürce belirleyebildiği, emeklerinin değer gördüğü, şiddetten uzak yaşayabildiği ve toplumsal kararların eşit öznesi olabildiği bir düzenin kurulmasıdır.

Kadının Susturulduğu Yerde Özgürlük Eksik Kalır

Bir toplantıda kadının sözünün kesilmesi küçük bir olay gibi görülebilir. Ancak bu olayın arkasında, yüzyıllar boyunca şekillenmiş toplumsal roller, ekonomik eşitsizlikler ve iktidar ilişkileri bulunabilir. Kadının sesini yükseltmesi sorun olarak görülürken, onu susturan davranışın normal karşılanması, eşitsizliğin ne kadar gündelik ve görünmez hâle gelebildiğini gösterir. Kadın özgürlüğü mücadelesi, işte bu görünmez ilişkileri açığa çıkarmakla başlar.

Fabrikada çalışan emekçi kadının, evde karşılıksız bakım emeği veren kadının, cemevinde sorumluluk üstlenen Alevi kadınının, sendikada mücadele eden işçi kadınının ve demokratik kurumlarda söz hakkını savunan kadınların talepleri, ortak bir özgürlük arayışının farklı ifadeleridir. Bu arayış, kadınların erkeklerle karşı karşıya getirilmesi değil, insan ilişkilerinin eşitlik ve adalet temelinde yeniden kurulması mücadelesidir. Alevi öğretisindeki can anlayışının toplumsal yaşamda gerçek karşılık bulması da ancak kadınların özgür ve eşit bireyler olarak kabul edilmesiyle mümkündür. Çünkü insanı can olarak gören bir anlayış, o canın sözünü, emeğini, iradesini ve özgürlüğünü de tanımak zorundadır.

Kadınların susturulduğu yerde rızalık eksik, emeğinin sömürüldüğü yerde adalet eksik, karar süreçlerinden dışlandığı yerde demokrasi eksiktir. Kadın özgürlüğü, toplumsal kurtuluşun ertelenebilecek bir parçası değil, onun temel koşullarından biridir.

Alevi Haber Ağı

WhatsApp at Alevi Haber Ağı | +49 17623699769 | info@alevihaberagi.com | Web | + postsBio ⮌

Sevgili Canlar,
Yoluna ve ikrarına bağlı her Alevi, kendisini Alevi Haber Ağı'nın doğal bir muhabiri olarak görmelidir.
Oturduğu mahallede, okuduğu okulda, çalıştığı iş yerinde, üyesi olduğu cemevinde ve yaşadığı çevrede haber değeri taşıyan her gelişmeyi; fotoğrafı, videosu veya yazılı bilgisiyle birlikte bizlere ulaştırmalıdır.
Bu çağrımız, Alevi kurumlarımızın yöneticileri ve temsilcileri için de geçerlidir.

Alevi Haber Ağı, Alevilerin sesi olmanın yanı sıra; emekten, demokrasiden, laiklikten, eşit yurttaşlıktan, kadın özgürlüğünden, gençlerin geleceğinden, doğanın ve çevrenin korunmasından yana; bütün ezilenlerin sesi olmayı sürdürecek, gerçekleri yazmaya ve kamuoyuyla paylaşmaya devam edecektir.
Gerçekler ancak birlikte görünür olur. Gerçekler yazılırken sen de katkını sun can!
Fotoğrafını çek, videonu kaydet, haberini yaz ve bize ulaştır. Çünkü Alevi Haber Ağı hepimizin ortak sesidir.

Saygı ve sevgilerimizle…
Alevi Haber Ağı

• Alevi Haber Ağı

  Hüseyin Mat: Avrupa’da Alevi Örgütlenmesinden Eşit Yurttaşlık Mücadelesine Uzanan Bir Yol
• Alevi Haber Ağı

  PSAKD Adıyaman Şubesi’nden Seyit Rıza Anmasına Çağrı: “Değerlerimizi Unutmadık, Unutmayacağız”
• Alevi Haber Ağı

  Solothurn AKM’nin Obergerlafingen’deki Yeni Cemevi Coşkulu Bir Törenle Açıldı
• Alevi Haber Ağı