Yakın Dönem Alevi Örgütlenmesi: Ocaklardan Kurumsal Mücadeleye

Bugün yaşadığımız sorunların temel kaynağı, Alevilerde otoritenin el değiştirmesi: Ocaklar ve Dedelik Kurumundan, Dernek ve Vakıf olarak örgütlenen kültürel organizasyonlara geçişte Talip- Pir- Mürşit ilişkisinde ki bağın ve boşluğun doldurulamamış olmasıdır.

✍️ İbrahim Karakaya

Aleviliğin temel kurumlarından olan Ocaklar şeklinde işleyen Talip-Pir-Mürşit ilişkisi kentleşme ile birlikte yaşadığı sosyo-ekonomik dönüşümle zamanla geçmişteki etkisini yitirmiş, toplumsal planda ortaya çıkan bu boşluk nedeniyle, Ocak sisteminin önemli işlevleri yeni kurumlar tarafından yerine getirilmeye çalışılmıştır. Bugün Avrupa ve Türkiye’nin kentlerinde Alevilik büyük ölçüde dernek ve vakıflarca yönetilen Cemevi, Alevi Kültür Merkezleri gibi adlarla varlığını sürdürmektedir. Kentleşmenin ortaya çıkardığı sosyo-ekonomik dönüşüm Alevilik üzerinde de önemli etkilerde bulunmuştur. Ocaklar ve Dedelik kurumunun geleneksel işlevlerinin ve niteliklerinin bir bölümü yeni koşullar ve toplumun gereksinimleri doğrultusunda ya zamanla yok olmuş yada dönüşerek varlığını sürdürmektedir.

Bugün yaşadığımız sorunların temel kaynağı, Alevilerde otoritenin el değiştirmesi: Ocaklar ve Dedelik Kurumundan, Dernek ve Vakıf olarak örgütlenen kültürel organizasyonlara geçişte Talip- Pir- Mürşit ilişkisinde ki bağın ve boşluğun doldurulamamış olmasıdır.

Konuyu daha iyi bilince çıkarmak için yakın dönem Alevi Örgütlenmesine bakmak gerekmektedir.

1826’dan Cumhuriyet Dönemine

• 1826 yılında Yeniçeri Ocağının kapatılması ile birlikte, Osmanlı toprakları içerindeki tüm dergah ve tekkeler kapatılır. Mallarına el konur, hizmet yürüten Dedeler ve Babalar yargılanır ve sürgüne gönderilir. Özellikle Bektaşiler Anadolu’yu terk ederek Balkanlara göç ederler. Dergahlara Nakşi Şeyhleri atanır.

• Cumhuriyetin kurtuluş ve kuruluş sürecinde Alevi Bektaşi toplumunun tüm desteklerine rağmen, ulus devlet inşası için Alevi inancının yasaklanması gerekiyordu.

• 3 Mart 1924 yılında Şer’iye ve Evkaf Vekaleti” kaldırıldı, Diyanet İşleri Başkanlığı kuruldu.

• 13 Kasım 1925 yılında çıkarılan Tekke ve Zaviyeler kanunu ile birlikte Alevilik yasaklı bir inanç haline getiriliyor.

• Tüm Alevi Dergahları kapatılır ve mallarına el konur. Mecliste de Alevi temsiliyeti yoktur.

1960’lardan 12 Eylül’e Alevi Örgütlenmesi

• 1961 Anayasası ile birlikte Alevi Aydınları Alevilikle ilgili talepleri dile getirmeye başladılar.

• 1963 yılında Diyanet İşleri Başkanlığına bağlı Mezhepler Müdürlüğü kurulması gündeme getirildiyse de uygulamaya konulmadı.

• 1964 yılında yoğunlaşan talepler üzerine 16 Ağustos 1964 yılında Hacı Bektaş Veli Dergâhı müze olarak açıldı ve Hacı Bektaş Veli’yi Anma Törenleri gerçekleştirildi.

• Törenleri Hacıbektaş Turizm Derneği düzenliyordu.

• 1974 yılına kadar etkinliklerde Hacı Bektaş Veli İlahiyatçı hocalar tarafında anlatılmakta, TRT ve Silahlı Kuvvetler Bandosu programlarda yer almaktaydı.1974 yılından sonra Töb-Der’li dernek yöneticileri programların içeriğini değiştirdiler. Ruhi Su, Mahzuni Şerif, Rahmi Saltuk gibi sanatçılar programlarda yer almaya başladı.

• 1975 yılında semah “sema” olarak programda yer alabildi.

• 1977 yılında etkinliklerde Cem “Görgü Cemi” adlı bir tiyatro oyunu olarak programa konulmak istense de Kaymakamlık tarafından yasaklandı.

• 1976 yılında Sivas- Yıldızeli ilçesi Banaz Köyünde “Banaz Köyü Pir Sultan Abdal Turizm ve Tanıtma Derneği” kuruldu.

• 1978 yılında Heykeltıraş Cahit Çoban tarafından 8 metre yüksekliğindeki Heykel yapıldı. Dernek 12 Eylül’de kapatıldı.

• 12 Eylül ile birlikte Hacı Bektaş Veli Anma Etkinlikleri, 1980-1983 yılları arasında Kaymakamlık tarafından yapılır. 1983 ten sonra Belediye tarafından yapılmaya başlanır.

1985’ten 1990’lara Kurumsallaşma Süreci

• 1985 yıllarında Hacı Bektaş Veli Dernekleri kuruldu. Bugün Alevi Kültür Dernekleri olarak faaliyetine devam etmektedir.

• 08.08.1988 tarihinde “Banaz Köyü Pir Sultan Abdal Turizm ve Tanıtma Derneği” Ankara’da yeniden açıldı. Sadece Banazlılar üye olabiliyor. (Murtaza Demir, İlyas Budak, Özer Demir, Adıgüzel Türkan, Hüseyin Demir, Hasan Canik, İhsan Kılıç)

• 26 Kasım 1990 Tarihinde yapılan 1. Kongrede, Pir Sultan Abdal’ın felsefesini benimseyen herkes üye olabilir denildi. “Pir Sultan Abdal Kültür ve Dayanışma Derneği” olarak derneğin adı değiştirildi.

• 1993 yılında, Sivas Merkezinde yapılan 4. Pir Sultan Abdal Etkinliklerinde katliam yaşanır. 33 Canımız yaşamını yitirir.

• Hacı Bektaş Veli Anadolu Kültür Vakfı 1994 yılında kuruldu.

• 1994 yılında Alevi Örgütleri, Sanatçı, Yazar ve Aydınları bir araya gelerek toplantılar düzenler ve Alevi Bektaşi Temsilciler Meclisi’ni oluştururlar. Tüzük hazırlanır, Yönetim Kurulu görev dağılımı yapılır, Komisyonlar oluşturulur.

• 1995 yılında, Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel’in icazeti ile İzzettin Doğan ayrılarak Cem Vakfı’nı, Fermani Altun ise Ehli-Beyt Vakfı’nı kurarlar. ABTM çalışması kesintiye uğrar.

• 1995 milletvekili genel seçimlerinde Barış Partisi içinde yer alan Alevi Örgütleri tartışmalara neden olur ve 29 Ocak 1996 yılında ABTM Ankara’da son toplantısını yapar.

Pir Sultan Abdal Kültür Derneği’nin Mücadele Süreci

• 9-10 Mart 1996 tarihinde yapılan 4. Olağan Kongrede derneğin adı “Pir Sultan Abdal Kültür Derneği” olarak değiştirilir. Aynı kongrede derneğin “İlkeler ve Programı” kabul edilir ve Kitap olarak bastırılır.

• 10 Ağustos 1998 yılında Trabzon’da görülen Gazi Katliamı davası sonrasında, Trabzon’dan Hacıbektaş’a “Dostluk ve Barış Yürüyüşü” gerçekleştirildi.

• 19 Şubat 1996 tarihinde Sivas’ın Ulaş, Divriği, Zara ve İmranlı İlçelerine bir heyetle gidildi, yerinde yapılan incelemeler sonucunda hazırlanan raporlar Cumhurbaşkanlığına, Meclis Başkanlığına ve siyasi parti grup başkanlıklarına verildi.

• 25 Aralık 1996 Tarihinde Refahiye-Erzincan bölgesinde yapılan incelemeler sonucunda hazırlanan rapor, Cumhurbaşkanlığına, Meclis Başkanlığına ve siyasi parti grup başkanlıklarına verildi

• 14 Nisan 1997 tarihinde Diyanet İşleri Başkanlığı’nın kapatılması için diğer Alevi Örgütleri ile birlikte bir rapor hazırlayarak Cumhurbaşkanlığına, Meclis Başkanlığına ve siyasi parti grup başkanlıklarına verildi. Ayrıca Ankara Adliyesinde dava açıldı.

• 14 Nisan 1997 tarihinde Zorunlu Din Dersleri Kaldırılması için de aynı tarihte rapor hazırlanarak, Cumhurbaşkanlığına, Meclis Başkanlığına ve siyasi parti grup başkanlıklarına verildi. Ayrıca Ankara Adliyesinde dava açıldı.

• 19-21 Kasım 1997 Tarihinde Tokat-Ordu Bölgesini kapsayan bir inceleme heyeti oluşturuldu. Bölgede yapılan incelemeler sonucunda hazırlanan rapor, Cumhurbaşkanlığına, Meclis Başkanlığına ve siyasi parti grup başkanlıklarına verildi.

• 1997-1998 yıllarında çalışması yapılan Türkiye Demokrasi Kurultayı’nın yürütmesinde yer alındı. (KESK-DİSK-TMMOB-TTB-PSAKD)

Alevi Bektaşi Temsilciler Meclisi ve Federasyonlaşma

• 13-14 Ağustos 1999 tarihinde Hacıbektaş ilçesinde yapılan toplantı ile Alevi Bektaşi Temsilciler Meclisi yeniden oluşturulur.

• Alevi Dernekleri yasal olarak Alevi adıyla açılamıyordu. Onun için Alevi Uluları adına dernekler kuruluyordu. Bunu kırmak için Alevi Kurum Başkanlarının kurucusu olduğu “Alevi Bektaşi Kuruluşları Birliği Derneği” adıyla bir dernek kuruldu. Ankara Valiliği hakkında dava açtı. 2002 yılında Avrupa uyum yasaları çerçevesinde Yargıtay da davayı kazanınca “Alevi Bektaşi Kuruluşları Federasyonu” kuruldu.

• Daha sonraki yıllarda Cem Vakfı çevresindeki Vakıflar, Alevi Vakıflar Federasyonunu, Bağlı Dernekler ise Dernekler Federasyonunu kurdular.

2000’li Yıllarda Hak Mücadelesi

• Bülent Ecevit Başbakanlığı döneminde Fetullah örgütlenmesine karşı hazırlanan kitaplar DSP Genel Merkezi önüne bırakıldı. PSAKD hakkında dava açıldı.

• 19 Aralık 2000 yılında yapılan “Cezaevi Katliamlarına” karşı mücadele edildi.

• 2002 yılında ABF’ye bağlı kurumlar ve Avrupa Konfederasyonunun birlikteliği ile İstanbul Abdi İpekçi Spor Salonunda Bin Yılın Türküsü etkinliği yapıldı.

• 2002 Yılında Zorunlu Din Derslerine karşı dava açan Hasan Zengin- Eylem Zengin Davası Pir Sultan Abdal Kültür Derneği Genel Merkezi yönetim kurulu kararı ile sahiplenilerek AİHM’e götürüldü. Dava AİHM’de kazanıldı.

• 2002 Yılında Zorunlu Din Derslerine ve Cemevleri İnanç Merkezlerimizdir kampanyaları sonucunda toplanan bir milyon imza Meclis Başkanlığına verildi.

• Alevi Bektaşi Federasyonu bileşenleri ve Avrupa Alevi Birlikleri Konfederasyonu tarafından “Cemevleri Alevilerin İnanç Merkezleridir” imza kampanyası başlatıldı. Toplanan 600.000 (Altıyüzbin) imza 10 Aralık 2004 tarihinde Başbakanlığa teslim edildi.

• 29 Mart 2005 tarihinde yapılan 1. Alevi Konferansında alınan karar gereğince “Zorunlu Din Dersleri Kaldırılsın” imza kampanyası başlatıldı. Toplanan 1.000.000 (Bir milyon) imza 12 Eylül 2005 tarihinde T.B.M.M. Başkanlığına teslim edildi.

Mitinglerden “Alevi Açılımları”na

• 2008 Ankara Sıhhiye Mitingi

• 2009 Kadıköy Mitingi

• 2009-2010 Alevi Çalıştayları

• 2010 İzmir Mitingi

• 2021 AKP’nin Yeni Alevi Açılımı (Alevi Bektaşi Kültür ve Cemevi Başkanlığı’nın Kuruluşu.)

• 2025 yılında yeni bir “Alevi Açılımı” bizleri beklemektedir.

Alevi Haber Ağı

WhatsApp at Alevi Haber Ağı | +49 17623699769 | alevihaberagi@yahoo.com |  + postsBio ⮌

Sevgili Canlar,
Yoluna ve ikrarına bağlı her Alevi, kendisini Alevi Haber Ağı'nın doğal bir muhabiri olarak görmelidir.
Oturduğu mahallede, okuduğu okulda, çalıştığı iş yerinde, üyesi olduğu cemevinde ve yaşadığı çevrede haber değeri taşıyan her gelişmeyi; fotoğrafı, videosu veya yazılı bilgisiyle birlikte bizlere ulaştırmalıdır.
Bu çağrımız, Alevi kurumlarımızın yöneticileri ve temsilcileri için de geçerlidir.

Alevi Haber Ağı, Alevilerin sesi olmanın yanı sıra; emekten, demokrasiden, laiklikten, eşit yurttaşlıktan, kadın özgürlüğünden, gençlerin geleceğinden, doğanın ve çevrenin korunmasından yana; bütün ezilenlerin sesi olmayı sürdürecek, gerçekleri yazmaya ve kamuoyuyla paylaşmaya devam edecektir.
Gerçekler ancak birlikte görünür olur. Gerçekler yazılırken sen de katkını sun can!
Fotoğrafını çek, videonu kaydet, haberini yaz ve bize ulaştır. Çünkü Alevi Haber Ağı hepimizin ortak sesidir.

Saygı ve sevgilerimizle…
Alevi Haber Ağı

• Alevi Haber Ağı

  Cem Cantekin SWR Yayın Kurulu’nda Temsil Görevine Başladı
• Alevi Haber Ağı

  Rıza Olmadan Barış Olmaz
• Alevi Haber Ağı

  DEDEF’ten Dersim Belediyesi’ne Çağrı: “İşçiler Bir An Önce İşlerine İade Edilsin”
• Alevi Haber Ağı

  Muğla’da “Adalet Nöbeti” Devam Etti: “Suç Duyurusunun Takipçisiyiz” / Video